Δενδρολίβανο

Το δενδρολίβανο είναι αειθαλής, ξυλώδης θάμνος της Μεσογείου με βελονοειδή αρωματικά φύλλα και γαλάζια, μοβ ή λευκά άνθη που στην Ελλάδα ανοίγουν από τον χειμώνα ως την άνοιξη. Η αποδεκτή βοτανική ονομασία είναι πλέον Salvia rosmarinus, ενώ το παλιότερο Rosmarinus officinalis παραμένει στις ετικέτες. Υπάρχουν όρθιες ποικιλίες για θάμνο και φράχτη και έρπουσες για γλάστρα, ζαρντινιέρα και κρέμασμα πάνω από τοίχο.

Θέση και φως

Χρειάζεται πλήρη ήλιο και ανοιχτή, αεριζόμενη θέση. Οι πηγές το δίνουν για έξι και πλέον ώρες άμεσο ήλιο και σημειώνουν χαμηλή ανοχή σε υγρά, κλειστά περιβάλλοντα. Αντέχει στην παράκτια αλατότητα, στον άνεμο και στην ξηρασία. Είναι ανθεκτικό σε χειμερινά ελάχιστα έως περίπου μείον δώδεκα βαθμούς, οπότε ζει έξω σε όλη σχεδόν την Ελλάδα. Σε ορεινές περιοχές φύτεψέ το δίπλα σε νότιο τοίχο.

Σε εσωτερικό χώρο διατηρείται μόνο δίπλα σε πολύ ηλιόλουστο παράθυρο για λίγους μήνες. Ο χαμηλός φωτισμός και ο στάσιμος αέρας δίνουν αδύναμη ανάπτυξη και ωίδιο. Οι όρθιες ποικιλίες φτάνουν ένα με ενάμισι μέτρο ύψος.

Πότισμα

Πότιζε ένα νέο φυτό τακτικά το πρώτο καλοκαίρι ώσπου να ριζώσει. Αργότερα άφηνε το χώμα να στεγνώνει αισθητά και πότιζε βαθιά. Το εγκατεστημένο δενδρολίβανο στο έδαφος δεν χρειάζεται σχεδόν καθόλου πότισμα. Οι πηγές τονίζουν ότι το υπερβολικό νερό είναι η συνηθέστερη αιτία θανάτου. Σε γλάστρα το καλοκαίρι πότιζε κάθε τέσσερις με επτά ημέρες όταν στεγνώσει το χώμα σε βάθος, χωρίς να μένει νερό στο πιατάκι. Μια μικρή γλάστρα σε παρατεταμένο καύσωνα όμως στεγνώνει επικίνδυνα. Μεγαλύτερο δοχείο και πορώδες υπόστρωμα εξισορροπούν υγρασία και αερισμό.

Χώμα, γλάστρα και λίπανση

Προτιμά ελαφρύ, ξηρό έως μέτρια υγρό, καλά στραγγιζόμενο χώμα, ελαφρώς όξινο έως ουδέτερο, και ανέχεται πετρώδη ή φτωχά εδάφη. Το μόνο που δεν ανέχεται είναι ο βαρύς πηλός. Σε γλάστρα χρησιμοποίησε φυτόχωμα με ένα τρίτο περλίτη ή άμμο, σε πήλινο δοχείο με οπές. Λίπασμα σχεδόν δεν χρειάζεται. Λίγο κομπόστ ή μία ήπια λίπανση την άνοιξη αρκεί.

Κλάδεμα και συγκομιδή

Κόβε συχνά μαλακές κορυφές για μαγειρική χρήση. Έτσι διακλαδώνεται και μένει πυκνό. Μετά την ανθοφορία, την άνοιξη, κάνε το κύριο κλάδεμα σχήματος. Οι πηγές σημειώνουν ότι το αυστηρό κλάδεμα μετά την άνθηση δίνει πυκνό φύλλωμα. Άφησε όμως πάντα πράσινο φύλλωμα σε κάθε βλαστό που κόβεις. Το βαθύ κόψιμο σε παλιό, γυμνό ξύλο δεν αναβλαστάνει πάντα ομοιόμορφα. Τα άνθη είναι βρώσιμα και προσφέρουν νέκταρ στις μέλισσες τον χειμώνα, όταν λίγα άλλα φυτά ανθίζουν.

Για αποξήρανση κόψε κλαδάκια πριν από την ανθοφορία και κρέμασέ τα σε σκιά. Για μαγειρική χρήση πάρε φύλλα από ταυτοποιημένο φυτό που δεν έχει ψεκαστεί με ακατάλληλο προϊόν.

Πολλαπλασιασμός

Ημιξυλώδη μοσχεύματα μήκους οκτώ με δέκα εκατοστών, χωρίς άνθη, κομμένα από τα τέλη της άνοιξης έως το φθινόπωρο, ριζώνουν εύκολα σε αμμώδες μείγμα σε τρεις με έξι εβδομάδες. Οι πηγές αναφέρουν επίσης καταβολάδα, διαίρεση και σπόρο, ο οποίος όμως φυτρώνει αργά και ανομοιόμορφα. Οι έρπουσες ποικιλίες ριζώνουν μόνες τους όπου αγγίζουν το χώμα.

Συνηθισμένα προβλήματα

• Καφέ, ξερά κλαδιά από τη βάση με υγρό χώμα. Σήψη ριζών από πολύ νερό ή βαρύ χώμα. Είναι το πρόβλημα που αναφέρουν πρώτο οι πηγές. Σπάνια σώζεται.
• Λευκή σκόνη στα φύλλα. Ωίδιο σε σκιερό, υγρό, κλειστό σημείο. Μετακίνησε σε ήλιο και αέρα.
• Λευκά έντομα, αφίδες, ψευδόκοκκος, τετράνυχος. Συνήθως σε φυτά εσωτερικού χώρου ή πολύ προστατευμένα. Σαπούνι καλίου.
• Γκρίζο χνούδι σε βρεγμένα φύλλα. Βοτρύτης σε υγρό χειμώνα. Αραίωσε το φυτό.

Ημερολόγιο φροντίδας

• Χειμώνας. Ανθοφορία σε ήπιες περιοχές. Καθόλου πότισμα στο έδαφος. Προστασία γλαστρών από συνεχείς βροχές.
• Άνοιξη. Τέλος ανθοφορίας και κύριο κλάδεμα. Φύτευση νέων φυτών. Λίγο κομπόστ. Μοσχεύματα.
• Καλοκαίρι. Αραιό βαθύ πότισμα σε γλάστρα. Τακτική συγκομιδή κορυφών.
• Φθινόπωρο. Μοσχεύματα. Ελάχιστο νερό. Αρχίζει η προετοιμασία ανθοφορίας.

Ασφάλεια

Η ASPCA το κατατάσσει ως μη τοξικό για γάτες, σκύλους και άλογα. Η ένδειξη «μη τοξικό» δεν σημαίνει ότι ένα κατοικίδιο πρέπει να καταναλώνει μεγάλες ποσότητες φυτικού υλικού. Για ανθρώπινη χρήση αρκεί η συνηθισμένη μαγειρική ποσότητα.

Συχνές ερωτήσεις

Γιατί ξεράθηκε ξαφνικά το δενδρολίβανο στη γλάστρα;

Σχεδόν πάντα από σάπιες ρίζες λόγω πολλού νερού ή γλάστρας χωρίς οπές. Σπανιότερα από πλήρες στέγνωμα σε καύσωνα.

Μπορώ να το έχω στην κουζίνα;

Για λίγες εβδομάδες σε πολύ ηλιόλουστο παράθυρο. Μόνιμα όχι. Κράτησέ το στο μπαλκόνι και κόβε ό,τι χρειάζεσαι.

Πότε ανθίζει;

Στην Ελλάδα κυρίως από τον Δεκέμβριο ως τον Απρίλιο, με μικρότερα κύματα και άλλες εποχές.