Ελιά

Η ελιά είναι αειθαλές δέντρο με ασημοπράσινο φύλλωμα και την πιο δυνατή παρουσία στο ελληνικό τοπίο. Μεγαλώνει αργά, ζει αιώνες και με τον χρόνο αποκτά εκτεταμένη κόμη και χαρακτηριστικό κορμό. Μια νεαρή ελιά σε γλάστρα δεν μένει μόνιμα μικρό φυτό χωρίς κλάδεμα, αλλά με σωστή διαχείριση είναι από τα πιο ευγνώμονα δέντρα για αυλή, βεράντα και μεγάλο μπαλκόνι.

Θέση και φως

Χρειάζεται πλήρη ήλιο και όσο γίνεται πιο ανοιχτή, ζεστή θέση. Η Βασιλική Εταιρεία Κηπουρικής τη θέλει «σε ζεστή, ηλιόλουστη και προστατευμένη θέση» με καλή αποστράγγιση. Στην Ελλάδα αυτό ισχύει σχεδόν παντού εκτός από ορεινές περιοχές με βαρείς χειμώνες, όπου οι νεαρές ελιές σε γλάστρα χρειάζονται προστασία από παρατεταμένο παγετό. Το ώριμο δέντρο αντέχει σύντομες πτώσεις αρκετούς βαθμούς κάτω από το μηδέν.

Στο έδαφος άφησε απόσταση τουλάχιστον τεσσάρων με πέντε μέτρων από τοίχους, δίκτυα και άλλα δέντρα, ανάλογα με την ποικιλία. Σε βεράντα χρησιμοποίησε βαρύ δοχείο με ελεύθερη απορροή, ώστε να μην ανατρέπεται με τον αέρα.

Πότισμα

Πότιζε ένα νεοφυτεμένο δέντρο τακτικά τα δύο πρώτα καλοκαίρια, περίπου μία φορά την εβδομάδα σε βάθος, ώσπου να ριζώσει. Έπειτα η ελιά στο έδαφος αντέχει την ξηρασία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν ωφελείται από ένα βαθύ πότισμα κάθε δύο με τρεις εβδομάδες τον Ιούλιο και τον Αύγουστο, ιδιαίτερα αν θέλεις καρπό. Σε γλάστρα η κατάσταση αλλάζει. Η RHS συστήνει να μένει το υπόστρωμα υγρό στην περίοδο ανάπτυξης, δηλαδή πότισμα όταν στεγνώσουν τα πρώτα εκατοστά, χωρίς όμως λιμνάζον νερό. Το βαρύ, συμπιεσμένο και μόνιμα υγρό χώμα είναι ο πιο σοβαρός κίνδυνος.

Χώμα, γλάστρα και λίπανση

Στο έδαφος θέλει βαθύ, στραγγιζόμενο χώμα και ανέχεται φτωχά, πετρώδη ή ασβεστούχα εδάφη. Για δοχείο η RHS προτείνει χαλικώδες, χωματώδες υπόστρωμα και γλάστρα τουλάχιστον τριάντα με τριάντα πέντε εκατοστών για νεαρό δέντρο, με σταδιακή αύξηση. Βάλε τη γλάστρα πάνω σε πόδια ή τουβλάκια ώστε να φεύγει το νερό. Λίπανε με ισορροπημένο υγρό λίπασμα κάθε μήνα την άνοιξη και το καλοκαίρι αν θέλεις καρπό. Στο έδαφος αρκεί μία λίπανση στο τέλος του χειμώνα.

Κλάδεμα και καρποφορία

Κλάδεψε στο τέλος του χειμώνα ή νωρίς την άνοιξη, πριν από τη νέα βλάστηση, όπως συστήνει η RHS. Αφαίρεσε ξερά, τραυματισμένα ή διασταυρούμενα κλαδιά και τους λαίμαργους βλαστούς από τον κορμό. Στόχος είναι ανοιχτή, αεριζόμενη κόμη που δέχεται φως σε όλο το εσωτερικό της. Για έλεγχο μεγέθους κόψε τις άκρες των κύριων κλάδων σε καλό πλευρικό βλαστό κάθε χρόνο. Απόφυγε το υπερβολικό κλάδεμα, γιατί η ελιά καρποφορεί σε βλαστούς της προηγούμενης χρονιάς.

Η καρποφορία εξαρτάται από ποικιλία, ηλικία, επικονίαση με τον άνεμο και κλίμα. Πολλές ποικιλίες καρποφορούν καλύτερα με δεύτερο δέντρο κοντά. Ο καρπός ωριμάζει το φθινόπωρο. Οι ωμές ελιές είναι πικρές και χρειάζονται ξεπίκρισμα σε νερό ή άλμη πριν φαγωθούν.

Πολλαπλασιασμός

Οι ελιές πολλαπλασιάζονται κυρίως με ημιξυλώδη μοσχεύματα και με εμβολιασμό στα φυτώρια. Για ερασιτέχνη ο ασφαλέστερος δρόμος είναι πιστοποιημένο δενδρύλλιο από υπεύθυνο φυτώριο. Έτσι ξέρεις την ποικιλία και αποφεύγεις τη μεταφορά ασθενειών.

Συνηθισμένα προβλήματα

• Κοκκοειδή και μαύρη καπνιά στα φύλλα. Συνηθισμένο σε πυκνές, ασυντήρητες κόμες. Ανοιχτό κλάδεμα και παραφινέλαιο τον χειμώνα.
• Στρογγυλές γκριζοκαφέ κηλίδες στα φύλλα και πτώση. Κυκλοκόνιο, μυκητολογική ασθένεια που ευνοείται από υγρασία. Αραίωση κόμης, αφαίρεση πεσμένων φύλλων και χαλκούχο σκεύασμα.
• Εξογκώματα στα κλαδιά. Καρκίνωση από βακτήριο που μπαίνει από πληγές. Κλάδευε με καθαρά εργαλεία και σε στεγνό καιρό.
• Τρυπημένοι καρποί. Δάκος, το κύριο έντομο της ελιάς. Χρειάζεται παρακολούθηση με παγίδες από το καλοκαίρι.
• Ξήρανση κλαδιών χωρίς εμφανή αιτία. Ζήτησε συμβουλή γεωπόνου. Η ελιά είναι ξενιστής σοβαρών παθογόνων και δεν πρέπει να μεταφέρεις πολλαπλασιαστικό υλικό από άγνωστες πηγές.

Ημερολόγιο φροντίδας

• Χειμώνας. Κλάδεμα στο τέλος της εποχής, λίπανση εδάφους, παραφινέλαιο για κοκκοειδή. Προστασία γλαστρών σε ορεινές περιοχές.
• Άνοιξη. Ανθοφορία τον Απρίλιο και Μάιο. Φύτευση νέων δέντρων. Έναρξη μηνιαίας λίπανσης σε γλάστρα.
• Καλοκαίρι. Βαθιά, αραιά ποτίσματα. Παγίδες δάκου. Έλεγχος για κοκκοειδή.
• Φθινόπωρο. Συγκομιδή. Αφαίρεση πεσμένων φύλλων με κυκλοκόνιο. Μείωση ποτίσματος.

Ασφάλεια

Οι πηγές της καταχώρισης δεν δίνουν ειδική κτηνιατρική ταξινόμηση, γι’ αυτό η ένδειξη για κατοικίδια παραμένει άγνωστη και δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως ασφαλής. Μην επιτρέπεις συστηματική μάσηση φύλλων ή καρπών. Οι πυρήνες των καρπών είναι σκληροί και μπορούν να προκαλέσουν πνιγμό ή απόφραξη σε σκύλους.

Συχνές ερωτήσεις

Θα κάνει ελιές η ελιά στο μπαλκόνι μου;

Ίσως, αν είναι εμβολιασμένη ποικιλία, έχει πλήρη ήλιο, τακτικό πότισμα και λίπανση. Η παραγωγή σε γλάστρα είναι μικρή και συμβολική.

Ρίχνει τα φύλλα της τον χειμώνα;

Όχι, είναι αειθαλής. Ανανεώνει σταδιακά τα παλιά φύλλα, κυρίως την άνοιξη, οπότε λίγα κίτρινα φύλλα είναι φυσιολογικά.

Κάθε πότε αλλάζω γλάστρα;

Κάθε δύο με τρία χρόνια σε ένα μέγεθος μεγαλύτερο, την άνοιξη. Σε πολύ μεγάλη γλάστρα αρκεί ανανέωση του επιφανειακού χώματος.