Λεμονιά

Η λεμονιά είναι το εσπεριδοειδές που βρίσκεται σε κάθε δεύτερη ελληνική αυλή. Αειθαλές, με αρωματικά φύλλα, λευκά άνθη με μοβ απόχρωση από έξω και καρπούς που ωριμάζουν σε κύματα όλο τον χρόνο. Στο έδαφος φτάνει τρία με έξι μέτρα, σε μεγάλη γλάστρα μένει στο ενάμισι με δύο. Είναι πιο ευαίσθητη στο κρύο από την πορτοκαλιά, αλλά με ήλιο, νερό και σταθερή λίπανση καρποφορεί γενναιόδωρα.

Θέση και φως

Θέλει πλήρη ήλιο, τουλάχιστον έξι ώρες, και προστασία από τον άνεμο, όπως σημειώνει η NC State Extension. Ο βοριάς ξεραίνει τα φύλλα και ρίχνει τους καρπούς. Ένας νότιος τοίχος που κρατά ζέστη είναι η ιδανική θέση. Οι πηγές τη δίνουν για περιοχές με χειμερινά ελάχιστα από περίπου μείον έξι βαθμούς και πάνω. Στα παράλια, στα νησιά, στην Κρήτη και στην Αττική ζει μόνιμα έξω. Στην ενδοχώρα και στη Βόρεια Ελλάδα καλλιεργείται σε γλάστρα που μετακινείται σε προστατευμένο, φωτεινό σημείο ή καλύπτεται με αντιπαγετικό ύφασμα τις παγωμένες νύχτες.

Πότισμα

Οι πηγές ζητούν «άφθονο νερό στην περίοδο ανάπτυξης» με καλή αποστράγγιση. Στο έδαφος πότιζε βαθιά κάθε επτά με δέκα ημέρες από τον Μάιο έως τον Οκτώβριο, συχνότερα σε καύσωνα, και σχεδόν καθόλου τον χειμώνα με βροχές. Σε γλάστρα πότιζε όταν στεγνώσουν τα πρώτα εκατοστά, το καλοκαίρι κάθε δύο με τρεις ημέρες, και άδειαζε το πιατάκι. Το λιμνάζον νερό σαπίζει τις ρίζες, ενώ το απότομο στέγνωμα ρίχνει άνθη και μικρούς καρπούς. Η σταθερότητα μετρά περισσότερο από την ποσότητα.

Χώμα, γλάστρα και λίπανση

Προτιμά αμμοπηλώδες, ελαφρώς όξινο χώμα με pH γύρω στο πέντε με έξι, αλλά ανέχεται ουδέτερο έως αλκαλικό, σύμφωνα με τις πηγές. Σε ασβεστούχο χώμα εμφανίζει χλώρωση, που διορθώνεται με χηλικό σίδηρο. Σε γλάστρα διάλεξε δοχείο τουλάχιστον σαράντα με πενήντα εκατοστών, μείγμα φυτοχώματος με περλίτη και οπές αποστράγγισης. Οι πηγές συστήνουν να μη διαταράσσονται οι ρίζες, γι’ αυτό μεταφύτευε σπάνια, κάθε τρία με τέσσερα χρόνια.

Η λίπανση είναι το κλειδί της καρποφορίας. Η NC State Extension μιλά για «τακτικές μικρές δόσεις αζωτούχου λιπάσματος». Πρακτικά, ειδικό λίπασμα εσπεριδοειδών κάθε τέσσερις με έξι εβδομάδες από τον Μάρτιο έως τον Σεπτέμβριο, με ιχνοστοιχεία. Κίτρινα φύλλα με πράσινα νεύρα σημαίνουν έλλειψη σιδήρου, κίτρινα φύλλα ομοιόμορφα σημαίνουν έλλειψη αζώτου.

Κλάδεμα και καρποφορία

Χρειάζεται «πολύ λίγο κλάδεμα, μόνο για σχήμα», όπως λένε οι πηγές. Στο τέλος του χειμώνα αφαίρεσε ξερά, τραυματισμένα και διασταυρούμενα κλαδιά και τους λαίμαργους βλαστούς που βγαίνουν κάτω από το σημείο εμβολιασμού. Άνοιξε ελαφρά την κόμη για φως και αέρα. Φόρα γάντια, οι άκανθες είναι σκληρές.

Ανθίζει κυρίως την άνοιξη και σε μικρότερα κύματα όλο τον χρόνο. Οι καρποί χρειάζονται έξι με εννέα μήνες για να ωριμάσουν, γι’ αυτό το δέντρο έχει ταυτόχρονα άνθη, πράσινα και κίτρινα λεμόνια. Μάζευε τα λεμόνια όταν πάρουν πλήρες χρώμα, κόβοντάς τα με ψαλίδι. Ένα νεαρό δέντρο καρποφορεί σοβαρά από το τρίτο με τέταρτο έτος.

Πολλαπλασιασμός

Οι λεμονιές του εμπορίου είναι εμβολιασμένες σε ανθεκτικό υποκείμενο, όπως αναφέρουν οι πηγές. Ο σπόρος φυτρώνει εύκολα αλλά δίνει δέντρο που αργεί πολλά χρόνια να καρποφορήσει και δεν είναι ίδιο με το μητρικό. Για ερασιτέχνη ο σωστός δρόμος είναι πιστοποιημένο εμβολιασμένο δενδρύλλιο από φυτώριο.

Συνηθισμένα προβλήματα

• Κίτρινα φύλλα. Έλλειψη σιδήρου ή αζώτου, κρύο ή πολύ νερό. Δες το σχέδιο του κιτρινίσματος.
• Κολλώδη φύλλα, μαύρη καπνιά και μυρμήγκια. Κοκκοειδή, ψευδόκοκκος ή αφίδες, όλα στη λίστα των πηγών. Παραφινέλαιο τον χειμώνα, σαπούνι καλίου την άνοιξη.
• Ασημί, γυαλιστερές γραμμές στα φύλλα. Φυλλοκνίστης των εσπεριδοειδών, συνηθισμένος στην Ελλάδα. Δεν σκοτώνει το δέντρο. Κόψε τα προσβεβλημένα φύλλα σε νεαρά φυτά.
• Πτώση ανθέων και μικρών καρπών. Φυσιολογική αραίωση εν μέρει, αλλά και στέγνωμα, άνεμος ή έλλειψη λίπανσης.
• Καφέ κηλίδες, σχισίματα στη φλούδα. Οι πηγές αναφέρουν ανθράκωση, καρκίνο των εσπεριδοειδών και άλλες μυκητολογικές ασθένειες. Αραίωσε την κόμη και ζήτησε συμβουλή γεωπόνου αν επιμένουν.

Ημερολόγιο φροντίδας

• Χειμώνας. Προστασία από παγετό. Κλάδεμα στο τέλος της εποχής. Παραφινέλαιο για κοκκοειδή. Συγκομιδή χειμερινών λεμονιών.
• Άνοιξη. Κύρια ανθοφορία. Έναρξη λίπανσης και τακτικού ποτίσματος. Χηλικός σίδηρος αν χρειάζεται.
• Καλοκαίρι. Βαθιά, τακτικά ποτίσματα. Λίπανση κάθε έξι εβδομάδες. Έλεγχος για φυλλοκνίστη και αφίδες.
• Φθινόπωρο. Τελευταία λίπανση τον Σεπτέμβριο. Ωρίμανση καρπών. Μείωση ποτίσματος.

Ασφάλεια

Ο καρπός είναι βρώσιμος, όμως η ASPCA κατατάσσει τη λεμονιά ως τοξική για γάτες, σκύλους και άλογα λόγω αιθέριων ελαίων και ψωραλενίων, με εμετό, διάρροια, κατάπτωση και πιθανή δερματίτιδα από φλούδες, φύλλα και κλαδιά. Ο χυμός των φύλλων και της φλούδας μαζί με ήλιο μπορεί να ερεθίσει και το ανθρώπινο δέρμα. Φόρα γάντια στο κλάδεμα.

Συχνές ερωτήσεις

Γιατί η λεμονιά μου ανθίζει αλλά δεν κρατά καρπούς;

Συνήθως από απότομο στέγνωμα, άνεμο ή έλλειψη λίπανσης την άνοιξη. Κάποια πτώση καρπιδίων είναι φυσιολογική.

Πόσο συχνά την ποτίζω στη γλάστρα;

Το καλοκαίρι κάθε δύο με τρεις ημέρες, όταν στεγνώσουν τα πρώτα εκατοστά. Τον χειμώνα μία φορά την εβδομάδα ή αραιότερα.

Αντέχει τον χειμώνα στη Θεσσαλονίκη;

Σε γλάστρα δίπλα σε νότιο τοίχο και με κάλυψη τις παγωμένες νύχτες ναι. Στο έδαφος σε εκτεθειμένη θέση συχνά όχι.